Praska tradycja kabaretowa

Miasto z własną sceną variété

Praga nie tylko importowała kabaret. W dekadach przed II wojną światową miasto zbudowało własną tradycję rewii, piosenki i teatru komediowego, w dużej mierze po czesku, łączącą jazz, klownadę i humor aktualny. Dziś turyści napotykają tę historię jedynie w niewielkim stopniu, ponieważ tak wiele z niej zależało od języka. Wyjaśnia ona jednak, dlaczego pomysł wieczoru pełnego piosenek, skeczy i tańca przy stoliku wydaje się tu tak naturalny. Najważniejsze są dwa nazwiska: Wyzwolony Teatr lat międzywojennych i teatr Semafor założony w 1959 roku.

Wyzwolony Teatr

Osvobozené divadlo, Wyzwolony Teatr, powstał w 1926 roku jako sekcja teatralna Devětsilu, stowarzyszenia czeskich artystów awangardowych. Jego wczesna twórczość czerpała z dadaizmu, futuryzmu i czeskiego nurtu zwanego poetyzmem, kładąc nowy nacisk na światło oraz kontakt aktorów z publicznością. Wystawiał dzieła nowoczesnych autorów, takich jak Apollinaire, Jarry i Cocteau, obok własnych sztuk. Teatr działał do 1938 roku i stanowił ważną część sceny kulturalnej Pierwszej Republiki Czechosłowackiej.

V+W i Vest Pocket Revue

W 1927 roku dwóch studentów prawa, Jiří Voskovec i Jan Werich, wystąpiło z własnym show, Vest Pocket Revue — montażem dadaistycznych gagów, intelektualnego humoru i jazzowych piosenek. Był to sensacyjny sukces, a duet dołączył do zespołu. Pianista i kompozytor Jaroslav Ježek dołączył w tym samym roku, a jego piosenki inspirowane jazzem stały się osią teatru. Voskovec i Werich, znani po prostu jako V+W, nosili maski klownów inspirowane klownami Fratellini, a później sami prowadzili teatr.

Forbíny i humor aktualny

Jednym z wynalazków Wyzwolonego Teatru była forbína — improwizowany dialog odgrywany na przedsceniu przed kurtyną, często reagujący na bieżące wydarzenia polityczne i kulturalne. Wczesne programy były swobodne, oparte na improwizacji i reakcjach publiczności. Od 1932 roku sztuki stały się otwarcie polityczne i ostrzegały przed nazizmem, co przyniosło cenzurę i skargi. Teatr zamknięto w listopadzie 1938 roku i po krótkim powojennym odrodzeniu już nie powrócił.

Semafor i małe formy

Nowa generacja praskiej rozrywki scenicznej narodziła się wraz z Semaforem, założonym w 1959 roku przez Jiříego Suchýego i Ferdinanda Havlíka. Nazwa jest akronimem Sedm Malých Forem, siedmiu małych form, obejmujących komedię muzyczną, teatr poezji, historię piosenki, jazz, sztuki piękne, film i gatunek wolny. Semafor był punktem wyjścia dla wielu czeskich muzyków, wśród nich Karela Gotta i Hany Hegerovej, a Suchý występował tam przez dziesięciolecia. Prezentuje tę samą mieszankę piosenki, komedii i muzyki, która definiowała międzywojenne sceny miasta.

Sąsiedzi w Wiedniu i Krakowie

Praska scena wyrosła wśród bliskich krewnych. W Wiedniu francuski model zainspirował Jung-Wiener Theater zum lieben Augustin, mieszczący się w Theater an der Wien, a w latach dwudziestych artyści tacy jak Fritz Grünbaum i Karl Farkas występowali w Kabarett Simpl. W Krakowie literacki kabaret Zielony Balonik, założony przez lokalnych poetów, pisarzy i artystów w ostatnich latach rozbiorów Polski, uchodzi za źródło polskiego kabaretu. Każde miasto wzięło paryski pomysł na piosenkę i satyrę przy stoliku i uczyniło go lokalnym, tak jak Praga zrobiła z V+W.

Od satyry do widowiska

Dzisiejsze międzynarodowe widowiska w Pradze sytuują się na przeciwnym końcu spektrum niż V+W. Tam, gdzie Wyzwolony Teatr opierał się na czeskiej grze słów i polityce, dekadowa rewia opiera się na kostiumach, choreografii i muzyce, którą wszyscy rozpoznają. To czyni ją dostępną dla odwiedzających, kosztem lokalnego pazura. Jeśli historia cię pociąga, poszukaj archiwalnych nagrań piosenek Ježka, które wciąż są wznawiane; a jeśli chodzi o sam wieczór, przewodnik po tańcach wyjaśnia style, z których rewia czerpie.

Czytaj dalej: Taneczne szaleństwa XX wieku